Say Độ Cao on Health TLDRLSS

Làm thế nào để mặc quần áo tránh hạ thân nhiệt khi leo núi? Cốt lõi của mặc kiểu hành tây là khô ráo chứ không phải độ dày? Đi bộ leo núi thế nào cho đỡ tốn sức? 'Rest Step' để xương chịu lực thay cơ! Kỹ thuật 'tiết kiệm năng lượng động' phối hợp hơi thở và bước đi!

Thu, 21 May 2026 21:35:00 +0800

Hụt hơi trong mỗi bước đi? Đau đầu gối đến mức nghi ngờ cuộc đời?

Leo núi không chỉ cần thể lực mà cần cả chiến lược.

Nhiều người nghĩ chỉ cần mua trang bị tốt nhất là đủ và đi nhanh là khỏe, nhưng những người leo núi lão luyện thực sự trên dốc cao trông có vẻ đi rất chậm, nhưng suốt cả ngày hoàn toàn không cần nghỉ lớn, và luôn là người đầu tiên đến được trạm dừng chân.

Sự khác biệt nằm ở cấu hình trang bị chính xác và nhịp độ bước đi.

## Cốt lõi của mặc quần áo kiểu hành tây là “Khô ráo” chứ không phải “Độ dày”

Trên núi cao, mồ hôi là sát thủ vô hình gây hạ thân nhiệt.

Bạn có thể nghĩ mặc càng dày càng an toàn, nhưng một chiếc áo phao siêu dày khi bạn đang đi bộ sẽ khiến bạn đổ mồ hôi như mưa. Nhiệt lượng do mồ hôi bốc hơi mang đi đáng sợ hơn bạn nghĩ rất nhiều.

Mục đích cốt lõi của việc mặc đồ kiểu hành tây không phải là cố mặc thật dày, mà là để điều chỉnh nhanh chóng tùy theo trạng thái "di chuyển (đổ mồ hôi)" và "nghỉ ngơi (đón gió)", giữ cho cơ thể luôn khô ráo.

Lớp	Tên lớp	Chất liệu	Chức năng
Trong cùng	Lớp thấm hút	100% sợi hóa học chức năng	Nhanh chóng hút mồ hôi khỏi bề mặt da, giữ khô ráo
Giữa	Lớp giữ ấm	Áo nỉ fleece hoặc áo phao lông vũ siêu nhẹ	Khóa nhiệt lượng cơ thể tỏa ra
Ngoài cùng	Lớp bảo vệ	Chất liệu chống thấm nước và thoáng khí	Chống gió, chống mưa, chống tuyết

Áo lớp trong cùng tuyệt đối cấm sử dụng chất liệu chứa cotton. Cotton hút nước cực kỳ khó khô, khi gặp gió lạnh núi cao sẽ dính chặt vào người như đá mút, đó chính là khởi đầu của hạ thân nhiệt.

Chuyển đổi trang phục giữa lúc di chuyển và nghỉ ngơi

Trạng thái	Trang phục khuyên dùng	Lý do
Đang di chuyển (đổ mồ hôi)	Lớp trong cùng + lớp ngoài tùy nhiệt độ	Tránh quá nhiệt gây đổ mồ hôi lớn, giữ khô ráo
Nghỉ ngắn (1-3 phút)	Giữ nguyên không đổi	Thời gian ngắn, mồ hôi chưa kịp lạnh đi
Nghỉ dài hoặc đến trại	Mặc ngay áo phao lông vũ vào	Khi dừng lại, gió lạnh sẽ mang đi lượng nhiệt gấp nhiều lần

"Nóng thì cởi, lạnh thì mặc, tuyệt đối đừng lười."

Việc điều chỉnh quần áo mỗi 5 phút khi leo núi là điều hoàn toàn bình thường.

Giảm tải trọng là giảm tiêu hao oxy: Nguyên tắc tối giản trọng lượng

Trong môi trường thiếu oxy ở độ cao lớn, mỗi kg bạn mang thêm đều tiêu thụ lượng oxy bổ sung.

Giảm trọng lượng ba lô không chỉ giúp bạn đi lại thoải mái hơn, mà còn giảm trực tiếp gánh nặng cho tim phổi, gián tiếp giảm nguy cơ say độ cao.

Nguyên tắc tối giản	Giải thích
Một vật nhiều công dụng	Khăn đa năng có thể làm khẩu trang, khăn lau mồ hôi, giữ ấm cổ
Tính toán kỹ lượng thức ăn	Không mang quá nhiều đồ ăn vặt "phòng hờ", tính toán chính xác calo mỗi bữa
Chọn trang bị nhẹ	Chọn phiên bản nhẹ nhất của trang bị có cùng chức năng
Chia sẻ trang bị chung	Bếp, nồi và các đồ dùng chung của nhóm được chia đều để mang

Hiểu lầm về trang bị: Bình oxy di động không phải bùa hộ mệnh

Nhiều người cảm thấy an tâm khi nhét hai bình oxy di động vào ba lô. Nhưng bình oxy di động thương mại khi nhấn hít liên tục, một bình thường sẽ hết sạch trong vòng 2 đến 5 phút.

Bình oxy chỉ có thể trì hoãn triệu chứng tạm thời, không thể điều trị say độ cao.

Nguồn cung cấp oxy tốt nhất là đôi chân của bạn: hãy lập tức đi xuống khi gặp nguy hiểm.

"Rest Step" đi như thế nào? Để xương gánh trọng lượng giúp bạn

Nhiều người có thói quen đi bằng mũi chân khi leo dốc, điều này làm cơ bắp chân gastrocnemius mỏi rất nhanh và gây chuột rút.

Cách làm đúng là sử dụng khung xương chứ không phải cơ bắp để nâng đỡ trọng lượng cơ thể.

Động tác chính xác của bước nghỉ (Rest Step)

Bước	Động tác	Hiệu quả
1	Mỗi bước bước ra, đặt cả bàn chân chạm chắc trên mặt đất	Phân tán áp lực, tránh quá tải cho bắp chân
2	Thả lỏng đầu gối một chút khi bước lên	Chuẩn bị khóa khớp xương
3	Thẳng chân sau hoàn toàn để khóa khớp	Sử dụng xương để đỡ tải, giúp cơ đùi được thư giãn 0,5 giây

Kỹ thuật này giúp khung xương gánh trọng lượng giúp bạn, cơ bắp chỉ chịu trách nhiệm đẩy về phía trước.

Nhìn có vẻ đi chậm, nhưng tiêu hao thể lực cả ngày ít hơn nhiều so với việc cố sức lao nhanh.

Điều chỉnh kích thước bước đi

Địa hình	Nguyên tắc bước đi
Dốc thoải	Bước đi bình thường, duy trì nhịp độ ổn định
Dốc cao	Thu hẹp bước đi, thà đi nhiều bước nhỏ còn hơn bước dài
Dốc cực cao	Đi theo đường chữ Z để giảm độ dốc đứng của đường leo

Phối hợp hơi thở và bước đi: Công thức cốt lõi của "Tiết kiệm năng lượng động"

Nhịp độ đi bộ không quyết định bởi đôi chân, mà được dẫn dắt bởi hơi thở.

Công thức phối hợp hơi thở và bước đi

Địa hình	Nhịp thở	Giải thích
Dốc thoải nhẹ	Đi một bước hít vào, đi một bước thở ra (1:1)	Duy trì vùng hiếu khí
Dốc cao	Đi một bước, hít vào + thở ra (1:2)	Hoàn thành một chu kỳ thở trọn vẹn trong mỗi bước
Dốc cực cao	Đứng yên hít vào, bước đi thở ra	Dùng hơi thở dẫn dắt hoàn toàn bước đi

Chỉ cần phát hiện hơi thở bị loạn, bắt đầu thở dốc, hãy lập tức thu nhỏ bước đi lại.

Tuyệt đối không vừa thở hổn hển vừa cố sức lao lên.

Phương pháp thở mím môi: "Hack hơi thở" trên núi cao

Bước	Động tác	Thời gian
Hít vào	Hít vào bằng mũi	2 giây
Thở ra	Mím môi lại như thổi nến, thở ra chậm rãi	4-6 giây (thở ra gấp 2-3 lần hít vào)

Thở ra chậm rãi khi mím môi sẽ tạo ra áp lực ngược nhẹ trong đường thở, giúp giữ thông phế quản và phế nang, ngăn chúng bị xẹp sớm do áp suất thấp ở độ cao lớn, cho phế nang có nhiều thời gian hơn để trao đổi khí.

Thở bụng: Dùng phần dưới của phổi để hít oxy

Khi mệt mỏi hoặc lo lắng, người ta dễ chuyển sang "thở ngực" nông, chỉ sử dụng phần trên của phổi.

Động tác	Giải thích
Bụng phình ra khi hít vào	Đẩy `cơ hoành` xuống dưới để mở rộng tối đa thể tích thùy dưới phổi
Bụng hóp lại khi thở ra	Thả lỏng tự nhiên, chuẩn bị cho lần hít sâu tiếp theo

Phần dưới của phổi được phân bố nhiều mao mạch hơn.

Thở bụng giúp lượng oxy hiệu quả nạp vào trong một hơi thở lớn hơn nhiều so với thở ngực.

Nghỉ ngơi khoa học: Tại sao "Người không biết nghỉ ngơi thì không biết leo núi"?

Hạ thân nhiệt dễ xảy ra nhất "trong vòng 5 đến 10 phút ngay sau khi vừa dừng lại nghỉ ngơi".

Khi di chuyển, cơ thể giống như lò sưởi. Khi dừng lại gặp gió lạnh, mồ hôi trên quần áo bốc hơi sẽ mang đi lượng nhiệt gấp nhiều lần.

Công thức nghỉ ngắn: Đứng nghỉ, không quá ba phút

Tần suất	Cách thức	Thời gian
Mỗi 50-60 phút di chuyển	Không ngồi xuống, không tháo ba lô, đứng tựa vào thân cây hoặc vách đá	1-3 phút
Làm gì	Điều hòa hơi thở, uống 3 ngụm nước, ăn một viên kẹo dẻo hoặc kẹo muối

Đứng nghỉ giúp cơ bắp duy trì trạng thái hơi ấm. Thời gian ngắn, mồ hôi chưa kịp lạnh đi, cơ thể sẽ không đi vào chế độ hạ thân nhiệt.

Công thức nghỉ lớn: Mặc thêm áo trước khi ngồi xuống

Tần suất	Cách thức	Thời gian
Mỗi 2-3 giờ di chuyển hoặc ăn trưa	Đặt ba lô xuống, giây đầu tiên phải lấy ngay áo phao ra mặc vào	15-20 phút
Khi ngồi xuống	Tuyệt đối không ngồi trực tiếp lên đá lạnh, lót ba lô hoặc tấm đệm cách nhiệt

Lúc này bạn có thể thấy nóng hoặc thậm chí đang đổ mồ hôi, nhưng phải "giữ ấm phòng ngừa". Khí lạnh sẽ xâm nhập vào cơ thể bạn qua mông mà bạn không hề hay biết.

Dành thêm 30 giây mặc áo có thể giúp bạn tiết kiệm cái giá khổng lồ của việc không thể đi tiếp sau đó, thậm chí là hạ thân nhiệt phải rút lui.

Để bước đi đưa bạn đi xa hơn

Trang bị là lớp bảo vệ bên ngoài, nhịp điệu bước đi là sự tự chủ bên trong.

Kết hợp chính xác chiến lược mặc đồ, cấu hình tối giản trọng lượng, kỹ thuật bước nghỉ và nhịp thở chính là cái mà giới leo núi gọi là "Tiết kiệm năng lượng động".

Nắm vững hệ thống này, bạn có thể tận hưởng phong cảnh trên đường đi, thay vì chỉ chăm chăm vào việc thở dốc.

Reference

Nên Uống Thuốc Gì Khi Bị Say Độ Cao? Cách Dùng Diamox? Viagra Cũng Có Thể Điều Trị Say Độ Cao? Danh Sách Thuốc Cần Thiết Khi Leo Núi và Hướng Dẫn Xử Trí Khẩn Cấp Đầy Đủ

Thu, 21 May 2026 18:30:00 +0800

Một tuần trước khi khởi hành, bạn đã kiểm tra danh sách trang bị trong ba lô ba lần, nhưng bạn vẫn chỉ hiểu biết mơ hồ về vài viên thuốc trong túi thuốc của mình?

Uống thuốc sai thời điểm hoặc sử dụng sai loại thuốc có thể nguy hiểm hơn là không mang theo thuốc.

Tổng quan về thuốc say độ cao: Thuốc dự phòng vs Thuốc điều trị

Thuốc say độ cao được chia thành hai nhóm lớn: Dự phòng và Điều trị. Vai trò của chúng hoàn toàn khác nhau.

Chức năng	Định vị	Thời điểm sử dụng
Thuốc dự phòng	Đẩy nhanh quá trình thích nghi độ cao của cơ thể	Bắt đầu uống trước khi khởi hành
Thuốc điều trị	Làm giảm các triệu chứng đã xảy ra	Sử dụng sau khi xuất hiện triệu chứng

Thuốc dự phòng là giúp cơ thể chuẩn bị bài tập trước, trong khi thuốc điều trị là giúp cơ thể vượt qua cơn nguy kịch.

Cả “thuốc dự phòng” và “thuốc điều trị” đều không thể thay thế cho việc "hạ độ cao (xuống núi)", đây là giải pháp triệt để nhất.

Thuốc dự phòng: Diamox (Acetazolamide / Diamox)

Diamox hiện là loại thuốc dự phòng say độ cao được sử dụng rộng rãi nhất, và là lựa chọn đầu tay duy nhất có đầy đủ bằng chứng nghiên cứu hỗ trợ.

Cơ chế tác dụng

Diamox là một chất ức chế anhydrase carbonic tác động lên thận:

Cơ chế tác dụng	Mô tả
Ức chế anhydrase carbonic	Giảm tái hấp thu bicarbonate
Axít hóa máu	Kích thích trung tâm hô hấp
Thở sâu và nhanh hơn	Mô phỏng phản ứng thích nghi của cơ thể ở độ cao lớn

Nói một cách đơn giản, Diamox giúp cơ thể bạn bắt đầu thích nghi trước, thay vì loay hoay cuống cuồng chỉ khi cơ thể đã thiếu oxy.

Cách dùng và liều lượng

Hạng mục	Mô tả
Liều lượng	Người lớn mỗi lần 125 mg, mỗi 12 giờ một lần (250 mg mỗi ngày)
Thời điểm bắt đầu	Bắt đầu uống 1 ngày trước khi khởi hành
Thời gian duy trì	Tiếp tục uống cho đến 2 đến 3 ngày sau khi đến độ cao cao nhất, hoặc khi bắt đầu xuống núi
Liều cho trẻ em	2.5 mg trên mỗi kg trọng lượng cơ thể, mỗi 12 giờ một lần

Các tác dụng phụ thường gặp

Tác dụng phụ	Mô tả
Tê bì tay chân	Phổ biến nhất, thường nhẹ và có thể dung nạp được
Tiểu nhiều lần	Do thận đào thải nhiều bicarbonate và nước hơn
Thay đổi vị giác nước có ga	Nước ngọt và bia khi uống sẽ có vị kim loại kỳ lạ
Buồn nôn nhẹ	Một số ít người có thể bị khó chịu ở đường tiêu hóa

Nhóm đối tượng chống chỉ định

Chống chỉ định với những người dị ứng với thuốc nhóm sulfonamide
Người bị suy gan hoặc suy thận nặng
Bệnh nhân có tình trạng hạ kali máu

Khuyến cáo nên thử uống một lần trước khi khởi hành để xác định bạn không có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với Diamox trước khi mang lên núi.

Thuốc dự phòng thay thế: Dexamethasone

Nếu dị ứng với nhóm sulfamid và không thể sử dụng Diamox, Dexamethasone là một lựa chọn thay thế.

Hạng mục	Mô tả
Loại	Steroid (Glucocorticoid)
Liều lượng	4 mg mỗi 6 giờ
Tác dụng	Giảm trực tiếp tình trạng phù não và phản ứng viêm
Hạn chế	Không thể sử dụng lâu dài (tác dụng phụ của steroid) và không đẩy nhanh sự thích nghi độ cao

Dexamethasone là "đè nén triệu chứng", trong khi Diamox là "đẩy nhanh sự thích nghi". Cơ chế của cả hai hoàn toàn khác nhau.

Nếu sử dụng Dexamethasone để dự phòng, một khi bạn ngừng thuốc, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng say độ cao dội ngược (rebound) vì thuốc chỉ tạm thời che giấu vấn đề.

Thuốc điều trị Phù não cấp do cao độ (HACE)

Phù não do cao độ là một trong những loại say độ cao nguy kịch nhất, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ.

Thuốc	Liều lượng	Tác dụng
Dexamethasone	Liều đầu tiên 8 mg, sau đó 4 mg mỗi 6 giờ	Giảm phù não nhanh chóng, có hiệu quả trong vòng vài giờ

Vai trò của Dexamethasone trong việc điều trị HACE là "để mua thời gian xuống núi", giúp phục hồi tạm thời ý thức và khả năng vận động của bệnh nhân.

Đạt hiệu quả tốt hơn khi kết hợp với Túi áp lực di động (PAC) hoặc oxy đóng chai

Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là hạ độ cao ngay lập tức.

Thuốc điều trị Phù phổi cấp do cao độ (HAPE)

Tỷ lệ tử vong của phù phổi do cao độ là cao nhất trong ba loại say độ cao, và vấn đề cốt lõi là áp lực động mạch phổi quá cao.

Thuốc	Liều lượng	Tác dụng
Nifedipine (Adalat OROS)	30 mg mỗi 8 giờ (dạng phóng thích kéo dài)	Giảm áp lực động mạch phổi, cải thiện lưu lượng máu ở phổi
Tadalafil (Cialis)	10 mg mỗi 12 giờ	Chất ức chế men phosphodiesterase týp 5 (PDE5i), hạ áp lực động mạch phổi
Sildenafil (Viagra)	50 mg mỗi 8 giờ	Cũng là một PDE5i, hạ áp lực bằng cách giãn mạch máu phổi

Đúng vậy, Viagra thực sự là một trong những loại thuốc dùng để điều trị Phù phổi do cao độ.

Ban đầu nó được phát triển với mục đích hạ áp lực động mạch phổi, và sau đó mới được phát hiện là có một "tác dụng phụ" khác nổi tiếng hơn bên cạnh việc điều trị say độ cao.

Vì vậy, nếu thấy Viagra trong túi thuốc leo núi, đừng cười, nó có thể là thuốc cứu mạng quan trọng.

Danh mục túi thuốc leo núi khuyến nghị mang theo

Thuốc	Mục đích sử dụng	Khuyến nghị mang theo
Diamox 125mg	Dự phòng say độ cao	Chuẩn bị theo số ngày hành trình, bắt đầu trước đi 1 ngày
Dexamethasone 4mg	Điều trị khẩn cấp HACE	Mang theo ít nhất 10 viên
Nifedipine 30mg ER	Điều trị khẩn cấp HAPE	Mang theo ít nhất 6 viên
Panadol	Giảm đau đầu	Nên chọn loại không chứa caffeine
Thuốc chống nôn	Buồn nôn và nôn	Như Ondansetron

Tất cả các loại thuốc phải được bác sĩ đánh giá và kê đơn trước khi khởi hành; không tự ý mua hoặc sử dụng thuốc của người khác.

Khuyến khích đến khám tại Phòng khám y học du lịch.

Thiết bị phi y tế: Oxy và Túi áp lực

Thiết bị	Mô tả	Hiệu quả
Oxy đóng chai	Trực tiếp làm tăng nồng độ oxy hít vào	Duy trì trong vài giờ, thích hợp cho trường hợp khẩn cấp
Túi áp lực di động (PAC)	Túi kín được bơm áp lực thủ công	Mô phỏng việc giảm độ cao từ 1.500 đến 2.000 mét
Máy đo oxy đầu ngón tay	Theo dõi độ bão hòa oxy (SpO₂)	Giá trị bình thường là trên 95%, ở độ cao lớn dưới 90% cần cảnh giác

Quy trình sử dụng Túi áp lực di động (PAC):

Đưa bệnh nhân vào trong túi
Bơm áp lực liên tục bằng bơm chân
Duy trì từ 1 đến 2 giờ
Hiệu quả tương đương với việc hạ độ cao khoảng 1.500 đến 2,000 mét

Túi áp lực là thiết bị tuyệt vời để mua thời gian, nhưng không thể thay thế cho việc xuống núi. Triệu chứng sẽ quay trở lại sau khi kết thúc liệu trình áp lực.

Quy trình xử trí tình huống khẩn cấp

Khi đồng đội hoặc bản thân xuất hiện các triệu chứng say độ cao nghiêm trọng, hãy xử lý theo thứ tự sau:

Bước 1: Đánh giá mức độ nghiêm trọng

Hạng mục đánh giá	Nhẹ	Nặng (Cần hành động ngay lập tức)
Đau đầu	Nhẹ, giảm đau đầu bằng thuốc giảm đau	Dữ dội, thuốc giảm đau không có tác dụng
Dáng đi	Bình thường	Đi lại không vững (Dấu hiệu phù não)
Hô hấp	Hơi thở dốc khi hoạt động	Khó thở ngay cả khi nghỉ ngơi (Dấu hiệu phù phổi)
Ý thức	Tỉnh táo	Mơ hồ, ngủ lịm, phản ứng chậm chạp

Bước 2: Xử trí triệu chứng nhẹ

Ngừng đi lên cao
Nghỉ ngơi và theo dõi ở cùng một độ cao
Bổ sung nước và giữ ấm cơ thể
Uống thuốc giảm đau để giảm đau đầu
Nếu không cải thiện trong vòng 24 giờ → chuyển sang Bước 3

Bước 3: Sơ cứu khẩn cấp mức độ trung bình đến nặng

Hạ độ cao ngay lập tức ít nhất 500 đến 1.000 mét
Cho thở oxy (nếu có mang theo)
Sử dụng túi áp lực (PAC) (nếu không thể hạ độ cao ngay)
Phù não → cho dùng Dexamethasone
Phù phổi → cho dùng Nifedipine
Không để bệnh nhân tự đi một mình; ít nhất một đồng đội phải đi cùng để chăm sóc

Bước 4: Theo dõi sau đó

Ngay cả khi các triệu chứng được cải thiện sau khi xuống núi, vẫn cần theo dõi liên tục từ 24 đến 48 giờ
Sau khi các triệu chứng biến mất hoàn toàn, có thể cân nhắc tiếp tục leo lên lại một cách rất chậm rãi
Bệnh nhân từng bị HACE hoặc HAPE khuyên nên đến cơ sở y tế khám sau khi xuống núi

Trên núi, thà rút lui thừa một lần còn hơn thiếu một lần.

Phòng khám y học du lịch: Điểm dừng quan trọng nhất trước khi khởi hành

Hầu hết các bệnh viện lớn ở Đài Loan đều có phòng khám y học du lịch. Dịch vụ của phòng khám bao gồm:

Đánh giá tiền sử bệnh cá nhân và nguy cơ say độ cao của bạn
Kê đơn thuốc dự phòng dựa trên độ cao và số ngày của kế hoạch đi
Hướng dẫn bạn nhận biết các triệu chứng và quy trình xử trí khẩn cấp
Cung cấp khuyến nghị tiêm chủng (áp dụng cho các chuyến đi nước ngoài)

Dành một buổi chiều tại phòng khám mang lại cho bạn sự an tâm trong suốt chuyến đi. Đây là khoản đầu tư trước chuyến đi xứng đáng nhất.

Reference

Say độ cao là gì? Thể lực tốt thì sẽ không bị say độ cao phải không? Làm thế nào để thích nghi độ cao trước khi leo Bách Nhạc? Đau đầu trên núi phải xử lý như say độ cao trước! "Hạ độ cao" là phương thuốc duy nhất!

Thu, 21 May 2026 15:30:00 +0800

Khao khát được đứng trên đỉnh núi Bách Nhạc, phóng tầm mắt ngắm nhìn biển mây tráng lệ và các dãy núi trùng điệp, nhưng bạn lại cảm thấy lo lắng vô cớ mỗi khi nghe đến ba từ “say độ cao”?

Say độ cao thực chất là gì? Có liên quan đến thể lực tốt hay xấu không?

Nhiều người nghĩ rằng thể lực tốt, có thói quen vận động thì sẽ không bị say độ cao.

Say độ cao hoàn toàn không liên quan đến thể lực tốt hay xấu của bạn.

Vận động viên marathon chưa chắc đã thích nghi với núi cao tốt hơn người bình thường, bởi vì nguyên nhân của say độ cao là không khí loãng, áp suất riêng phần oxy giảm, không liên quan đến sức bền của cơ bắp.

Khi chúng ta leo lên độ cao trên 2500 mét, áp suất khí quyển giảm xuống, làm cho các phân tử oxy trong không khí trở nên loãng hơn.

Lấy ví dụ ở độ cao 3000 mét, lượng oxy ở đỉnh núi chỉ bằng khoảng 70% so với đồng bằng.

Nếu tốc độ đi lên quá nhanh, chức năng tim phổi và hệ thống máu sẽ không kịp thích nghi với sự thiếu oxy đột ngột này, các cơ quan trong cơ thể sẽ bắt đầu biểu tình.

Đó chính là say độ cao (bệnh độ cao).

Ba loại say độ cao

Dựa trên mức độ nghiêm trọng và cơ quan bị ảnh hưởng, say độ cao được chia thành ba loại:

Loại	Tiếng Anh	Triệu chứng cốt lõi	Mức độ nguy hiểm
Say độ cao cấp tính (AMS)	Acute Mountain Sickness	Đau đầu, kèm theo buồn nôn, chóng mặt, mất ngủ, suy nhược	Phổ biến nhất, hầu hết có thể tự thuyên giảm
Phù não do độ cao (HACE)	High-Altitude Cerebral Edema	Đi đứng loạng choạng (mất điều hòa), lú lẫn, ngủ lịm, hôn mê	Cực kỳ nguy hiểm, có thể tử vong trong vòng 24 giờ
Phù phổi do độ cao (HAPE)	High-Altitude Pulmonary Edema	Thở dốc ngay cả khi nghỉ ngơi, ho khan, ho ra đờm bọt hồng	Tỷ lệ tử vong cao nhất, cần xử lý ngay lập tức

Say độ cao cấp tính là loại phổ biến nhất, thường xuất hiện trong vòng 1 đến 12 giờ sau khi đến độ cao lớn, khoảng 25% đến 50% du khách sẽ gặp phải.

Hầu hết mọi người triệu chứng sẽ giảm dần trong vòng 2 đến 3 ngày sau khi cơ thể thích nghi, nhưng nếu tiếp tục chuyển biến xấu, nó có thể tiến triển thành phù não hoặc phù phổi đe dọa tính mạng.

Đau đầu chỉ là cảm cúm? Đừng bao giờ nghĩ như vậy khi ở trên núi

Các triệu chứng ban đầu của say độ cao rất giống với nhiều bệnh thông thường:

Nhầm lẫn thường gặp	Triệu chứng thực tế của say độ cao
Nghĩ là bị cảm cúm	Đau đầu, mệt mỏi toàn thân, buồn nôn
Nghĩ là bị say rượu	Đau đầu căng tức, mất ngủ, chán ăn
Nghĩ là bị say xe	Chóng mặt, nôn mửa
Nghĩ là bị quá mệt	Suy nhược, giảm hiệu suất vận động

Trên núi, trừ khi có thể chứng minh là do nguyên nhân khác, nếu không mọi trường hợp đau đầu đều phải được xử lý như say độ cao trước.

Nhiều tai nạn leo núi thực chất có liên quan đến say độ cao. Vì phù não do độ cao sẽ gây đi đứng loạng choạng dẫn đến trượt chân xuống vực, sự suy nhược của say độ cao cấp tính khiến người ta di chuyển chậm chạp, không kịp đến trại và dẫn đến hạ thân nhiệt.

Đừng bao giờ bỏ qua các triệu chứng chỉ vì nghĩ rằng “chỉ là cảm cúm nhẹ”, bỏ lỡ thời điểm hạ sơn tốt nhất.

Ai dễ bị say độ cao? Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao là gì?

Các yếu tố nguy cơ chính của say độ cao liên quan đến di truyền và tốc độ đi lên:

Yếu tố nguy cơ	Giải thích
Đi lên quá nhanh	Yếu tố nguy cơ chính, leo lên độ cao trên 2800 mét trong vòng một ngày
Tiền sử say độ cao	Những người từng bị trước đây có nguy cơ tái phát cao hơn
Thể chất di truyền cá nhân	Tốc độ thích nghi với môi trường thiếu oxy bẩm sinh khác nhau ở mỗi người
Cảm cúm chưa khỏi	Lên núi trong tình trạng viêm đường hô hấp, say độ cao có thể chuyển biến xấu trực tiếp thành phù phổi
Thức khuya hoặc cực kỳ mệt mỏi	Rối loạn thần kinh thực vật, cơ thể mất khả năng điều hòa tình trạng thiếu oxy

Những nhóm đối tượng sau đây không khuyến khích đến các khu vực có độ cao trên 2500 mét:

Bệnh nhân đau thắt ngực không ổn định
Bệnh nhân tăng huyết áp động mạch phổi
Bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) nghiêm trọng
Bệnh nhân bệnh hồng cầu hình liềm

Lần trước không sao không có nghĩa là lần này sẽ không sao.

Khả năng thích nghi độ cao ở mỗi người không phải lúc nào cũng giống nhau, cảm cúm, thức khuya đều có thể đưa khả năng thích nghi về con số không.

Làm thế nào để phòng ngừa say độ cao? "Quy tắc 2500+300" và "Leo cao, ngủ thấp"

Phương pháp phòng ngừa say độ cao hiệu quả nhất là đi lên từ từ, để cơ thể có đủ thời gian thích nghi.

Hướng dẫn kiểm soát tốc độ cốt lõi

Quy tắc	Giải thích
Kiểm soát độ cao đêm đầu tiên	Ngày đầu tiên vào vùng cao, cố gắng kiểm soát độ cao ngủ qua đêm dưới 2500 đến 2800 mét
Kiểm soát độ cao ngủ hàng ngày	Trên độ cao 3000 mét, độ cao tăng ròng của giấc ngủ mỗi đêm không quá 300 đến 500 mét
Bắt buộc nghỉ ngơi mỗi 3 ngày	Sau khi độ cao ngủ tăng liên tục 1000 mét, hãy ở lại thêm một đêm tại chỗ để thích nghi

Leo cao, ngủ thấp (Climb High, Sleep Low)

Ban ngày bạn có thể leo cao hơn để kích thích cơ thể khởi động cơ chế ứng phó, nhưng ban đêm phải hạ xuống độ cao thấp hơn để ngủ, giúp cơ thể phục hồi trong môi trường có hàm lượng oxy cao hơn.

Định luật vàng của giới leo núi: "Leo cao nhưng phải ngủ thấp".

Danh sách chuẩn bị trước chuyến đi

Hạng mục chuẩn bị	Giải thích
Phòng khám y học du lịch	Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi đi để đánh giá xem có cần dùng thuốc phòng ngừa (như Diamox) không
Thích nghi trước	Trong vòng 30 ngày trước khi đi, hãy đến vùng có độ cao trên 2750 mét và ở lại từ 2 ngày trở lên
Cách mặc đồ nhiều lớp	Lớp trong cùng thoát mồ hôi, lớp giữa giữ ấm, lớp ngoài chắn gió chống nước
Chế độ ăn nhiều carbohydrate	Carbohydrate tiết kiệm oxy hơn chất béo, bổ sung đường bất cứ lúc nào khi đang di chuyển
Kiêng rượu bia thuốc lá	Rượu và thuốc an thần sẽ ức chế trung tâm hô hấp, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu oxy

Những lưu ý chung trên núi cao

Ở những vùng có độ cao lớn, ngoài việc kiểm soát tốc độ đi lên, các hành vi hàng ngày cũng cần được điều chỉnh:

Kiểm soát hành vi	Giải thích
Giảm hoạt động mạnh	Vận động mạnh sẽ đẩy nhanh việc tiêu thụ oxy trong máu, hãy đi chậm lại, ổn định nhịp thở
Giữ ấm cơ thể	Nhiệt độ thấp sẽ làm tăng áp lực động mạch phổi, hãy dùng phương pháp mặc đồ nhiều lớp, mặc vào khi lạnh, cởi ra khi nóng
Chế độ ăn nhiều carbohydrate	Carbohydrate tiết kiệm oxy hơn chất béo, bổ sung đường bất cứ lúc nào khi đang di chuyển
Tránh thực phẩm sinh khí	Đậu, đồ uống có ga v.v. dưới áp suất khí quyển thấp trên núi cao sẽ trướng lên và gây đầy hơi trong đường tiêu hóa, ảnh hưởng đến hô hấp và sự thèm ăn
Chủ động bổ sung nước	Không khí trên núi khô, thở nhanh sẽ làm mất nhiều nước, hãy bổ sung nước theo kiểu ít một nhưng nhiều lần
Luôn để ý tình trạng của bản thân và đồng đội	Tình trạng cơ thể trên núi cao có thể thay đổi bất cứ lúc nào, đừng cố quá, một khi cảm thấy không khỏe hãy nghỉ ngơi hoặc đi xuống ngay

Làm thế nào khi bị say độ cao? "Hạ độ cao, hạ độ cao và tiếp tục hạ độ cao"

Giảm độ cao là phương pháp hiệu quả nhất và duy nhất để điều trị say độ cao.

Mức độ	Triệu chứng	Cách xử lý
Nhẹ	Đau đầu, buồn nôn	Ngừng đi lên, nghỉ ngơi theo dõi ở cùng độ cao, có thể uống thuốc giảm đau để thuyên giảm
Vừa	Nôn mửa, đau đầu trầm trọng hơn	Nghỉ ngơi 24 giờ nếu không cải thiện, hạ độ cao ngay lập tức
Nặng	Đi đứng loạng choạng, thở dốc ngay cả khi nghỉ	Hạ độ cao ngay lập tức ít nhất 500 đến 1000 mét, đồng thời cung cấp oxy

Thuốc, bình oxy, túi tăng áp di động (PAC) đều chỉ là công cụ “mua thời gian”, giúp bệnh nhân cầm cự được cho đến thời điểm có thể hạ sơn an toàn.

Tuyệt đối không vì đã uống thuốc hoặc thở oxy mà triệu chứng tạm thời thuyên giảm, rồi lại tiếp tục cố leo lên tiếp.

Khi cơ thể có vấn đề trên núi cao, bạn phải ghi nhớ khẩu quyết “3D”:

Down, Down and Down (Hạ độ cao, hạ độ cao và tiếp tục hạ độ cao).

Không được để người bị say độ cao một mình, ít nhất phải có một thành viên thông thạo đường sá và có kiến thức y tế cơ bản hộ tống hạ sơn.

Núi sẽ luôn ở đó.

Chuẩn bị đầy đủ, không vội vã, lắng nghe tiếng nói của cơ thể, ai cũng có thể tận hưởng vẻ đẹp của núi cao một cách an toàn.