Một tuần trước khi khởi hành, bạn đã kiểm tra danh sách trang bị trong ba lô ba lần, nhưng bạn vẫn chỉ hiểu biết mơ hồ về vài viên thuốc trong túi thuốc của mình?

Uống thuốc sai thời điểm hoặc sử dụng sai loại thuốc có thể nguy hiểm hơn là không mang theo thuốc.

Tổng quan về thuốc say độ cao: Thuốc dự phòng vs Thuốc điều trị

Thuốc say độ cao được chia thành hai nhóm lớn: Dự phòng và Điều trị. Vai trò của chúng hoàn toàn khác nhau.

Thuốc dự phòng là giúp cơ thể chuẩn bị bài tập trước, trong khi thuốc điều trị là giúp cơ thể vượt qua cơn nguy kịch.

Cả “thuốc dự phòng” và “thuốc điều trị” đều không thể thay thế cho việc "hạ độ cao (xuống núi)", đây là giải pháp triệt để nhất.

Thuốc dự phòng: Diamox (Acetazolamide / Diamox)

Diamox hiện là loại thuốc dự phòng say độ cao được sử dụng rộng rãi nhất, và là lựa chọn đầu tay duy nhất có đầy đủ bằng chứng nghiên cứu hỗ trợ.

Cơ chế tác dụng

Diamox là một chất ức chế anhydrase carbonic tác động lên thận:

Nói một cách đơn giản, Diamox giúp cơ thể bạn bắt đầu thích nghi trước, thay vì loay hoay cuống cuồng chỉ khi cơ thể đã thiếu oxy.

Cách dùng và liều lượng

Các tác dụng phụ thường gặp

Nhóm đối tượng chống chỉ định

• Chống chỉ định với những người dị ứng với thuốc nhóm sulfonamide
• Người bị suy gan hoặc suy thận nặng
• Bệnh nhân có tình trạng hạ kali máu

Khuyến cáo nên thử uống một lần trước khi khởi hành để xác định bạn không có phản ứng dị ứng nghiêm trọng với Diamox trước khi mang lên núi.

Thuốc dự phòng thay thế: Dexamethasone

Nếu dị ứng với nhóm sulfamid và không thể sử dụng Diamox, Dexamethasone là một lựa chọn thay thế.

Dexamethasone là "đè nén triệu chứng", trong khi Diamox là "đẩy nhanh sự thích nghi". Cơ chế của cả hai hoàn toàn khác nhau.

Nếu sử dụng Dexamethasone để dự phòng, một khi bạn ngừng thuốc, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng say độ cao dội ngược (rebound) vì thuốc chỉ tạm thời che giấu vấn đề.

Thuốc điều trị Phù não cấp do cao độ (HACE)

Phù não do cao độ là một trong những loại say độ cao nguy kịch nhất, có thể gây tử vong trong vòng 24 giờ.

Vai trò của Dexamethasone trong việc điều trị HACE là "để mua thời gian xuống núi", giúp phục hồi tạm thời ý thức và khả năng vận động của bệnh nhân.

Đạt hiệu quả tốt hơn khi kết hợp với Túi áp lực di động (PAC) hoặc oxy đóng chai

Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là hạ độ cao ngay lập tức.

Thuốc điều trị Phù phổi cấp do cao độ (HAPE)

Tỷ lệ tử vong của phù phổi do cao độ là cao nhất trong ba loại say độ cao, và vấn đề cốt lõi là áp lực động mạch phổi quá cao.

Đúng vậy, Viagra thực sự là một trong những loại thuốc dùng để điều trị Phù phổi do cao độ.

Ban đầu nó được phát triển với mục đích hạ áp lực động mạch phổi, và sau đó mới được phát hiện là có một "tác dụng phụ" khác nổi tiếng hơn bên cạnh việc điều trị say độ cao.

Vì vậy, nếu thấy Viagra trong túi thuốc leo núi, đừng cười, nó có thể là thuốc cứu mạng quan trọng.

Danh mục túi thuốc leo núi khuyến nghị mang theo

Tất cả các loại thuốc phải được bác sĩ đánh giá và kê đơn trước khi khởi hành; không tự ý mua hoặc sử dụng thuốc của người khác.

Khuyến khích đến khám tại Phòng khám y học du lịch.

Thiết bị phi y tế: Oxy và Túi áp lực

Quy trình sử dụng Túi áp lực di động (PAC):

1. Đưa bệnh nhân vào trong túi
2. Bơm áp lực liên tục bằng bơm chân
3. Duy trì từ 1 đến 2 giờ
4. Hiệu quả tương đương với việc hạ độ cao khoảng 1.500 đến 2,000 mét

Túi áp lực là thiết bị tuyệt vời để mua thời gian, nhưng không thể thay thế cho việc xuống núi. Triệu chứng sẽ quay trở lại sau khi kết thúc liệu trình áp lực.

Quy trình xử trí tình huống khẩn cấp

Khi đồng đội hoặc bản thân xuất hiện các triệu chứng say độ cao nghiêm trọng, hãy xử lý theo thứ tự sau:

Bước 1: Đánh giá mức độ nghiêm trọng

Bước 2: Xử trí triệu chứng nhẹ

1. Ngừng đi lên cao
2. Nghỉ ngơi và theo dõi ở cùng một độ cao
3. Bổ sung nước và giữ ấm cơ thể
4. Uống thuốc giảm đau để giảm đau đầu
5. Nếu không cải thiện trong vòng 24 giờ → chuyển sang Bước 3

Bước 3: Sơ cứu khẩn cấp mức độ trung bình đến nặng

1. Hạ độ cao ngay lập tức ít nhất 500 đến 1.000 mét
2. Cho thở oxy (nếu có mang theo)
3. Sử dụng túi áp lực (PAC) (nếu không thể hạ độ cao ngay)
4. Phù não → cho dùng Dexamethasone
5. Phù phổi → cho dùng Nifedipine
6. Không để bệnh nhân tự đi một mình; ít nhất một đồng đội phải đi cùng để chăm sóc

Bước 4: Theo dõi sau đó

• Ngay cả khi các triệu chứng được cải thiện sau khi xuống núi, vẫn cần theo dõi liên tục từ 24 đến 48 giờ
• Sau khi các triệu chứng biến mất hoàn toàn, có thể cân nhắc tiếp tục leo lên lại một cách rất chậm rãi
• Bệnh nhân từng bị HACE hoặc HAPE khuyên nên đến cơ sở y tế khám sau khi xuống núi

Trên núi, thà rút lui thừa một lần còn hơn thiếu một lần.

Phòng khám y học du lịch: Điểm dừng quan trọng nhất trước khi khởi hành

Hầu hết các bệnh viện lớn ở Đài Loan đều có phòng khám y học du lịch. Dịch vụ của phòng khám bao gồm:

• Đánh giá tiền sử bệnh cá nhân và nguy cơ say độ cao của bạn
• Kê đơn thuốc dự phòng dựa trên độ cao và số ngày của kế hoạch đi
• Hướng dẫn bạn nhận biết các triệu chứng và quy trình xử trí khẩn cấp
• Cung cấp khuyến nghị tiêm chủng (áp dụng cho các chuyến đi nước ngoài)

Dành một buổi chiều tại phòng khám mang lại cho bạn sự an tâm trong suốt chuyến đi. Đây là khoản đầu tư trước chuyến đi xứng đáng nhất.

Reference

• 高山症 - 維基百科，自由的百科全書
• 高山症 - 衛生福利部疾病管制署
• 認識高山症 - 台大醫院健康教育中心
• 高山症與預防用藥衛教 - 衛生福利部臺中醫院
• 認識高山症 - 中國醫藥大學附設醫院
• 馬偕紀念醫院衛教單張：高山症
• 高山生理、高山症預防及處理 - 玉山國家公園管理處
• 旅遊健康服務：高地綜合症
• 高山症 - 旅遊醫學教育訓練中心