Nếu ai đó đột ngột bị 'méo miệng, yếu tay chân' thì đó có thể là dấu hiệu đột quỵ! Sử dụng quy tắc FAST để nhanh chóng nhận biết các triệu chứng đột quỵ! Tìm hiểu các dấu hiệu nguy hiểm khác và tại sao 'ghi lại thời gian' có thể cứu mạng sống, cùng các bước xử lý cấp cứu đột quỵ đúng cách!

Nếu một người thân bên cạnh bạn đột nhiên không thể nói rõ ràng ngay cả một câu “Xin chào” đơn giản, bạn sẽ làm gì?

Khi đột quỵ xảy ra, mỗi phút chậm trễ, não bộ sẽ bị mất đi khoảng 1,9 triệu tế bào não.

Trong lúc hoảng loạn, nhiều người đã có những cách xử lý sai lầm như cho uống nước, uống thuốc, thậm chí dùng kim châm cứu nặn máu ngón tay, vô tình đẩy người bệnh vào tình thế nguy hiểm hơn.

Học cách nhận biết đột quỵ chính xác và phá bỏ những quan niệm sai lầm chết người trong cấp cứu là kỹ năng cứu mạng mà ai cũng nên trang bị.

Cơ thể phát ra những tín hiệu nguy hiểm nào khi đột quỵ xảy ra?

Đặc điểm lớn nhất của đột quỵ chính là “đột ngột”.

Một giây trước vẫn đang nói cười vui vẻ, giây tiếp theo cơ thể đã có vấn đề. Quy tắc nhận biết phổ biến trên quốc tế là FAST:

Chữ cái	Tiếng Anh	Cách kiểm tra	Điểm quan sát chính
F	Face (Khuôn mặt)	Yêu cầu đối phương cười lên	Khuôn mặt hai bên có cân đối không, có bên nào bị méo miệng, xệ má không
A	Arm (Cánh tay)	Yêu cầu đối phương giơ hai tay lên	Một bên tay có bị yếu và rơi xuống tự do không
S	Speech (Giọng nói)	Yêu cầu đối phương nói “Hôm nay thời tiết rất đẹp”	Có bị nói ngọng, ú ớ hoặc hoàn toàn không nói được không
T	Time (Thời gian)	Ghi lại chính xác giờ và phút xuất hiện triệu chứng	Lập tức gọi 119 (hoặc số cấp cứu), thông báo thời gian khởi phát

Nếu bất kỳ một trong ba động tác trên không thể thực hiện được, khả năng cực cao là đột quỵ, phải lập tức đưa đi cấp cứu.

Ngoài FAST, còn có những tín hiệu nguy hiểm nào khác?

Quy tắc FAST có thể phát hiện hầu hết các trường hợp đột quỵ, nhưng có một vài tín hiệu khác cũng không được bỏ qua:

Tín hiệu	Giải thích
Đột ngột tê bì một bên cơ thể	Mất cảm giác đột ngột ở nửa mặt, một bên tay hoặc chân, không giống như cảm giác bị tê chân tay thông thường
Đột ngột bất thường về thị lực	Một bên mắt đột nhiên không nhìn thấy gì, giống như có một bức màn đen đột ngột buông xuống; hoặc nhìn một hóa hai (nhìn đôi)
Đột ngột đi lại loạng choạng	Đi đứng xiêu vẹo như người say rượu, ngay cả việc đứng vững cũng gặp khó khăn
Đột ngột đau đầu dữ dội như búa bổ	Cơn đau dữ dội chưa từng có, giống như bị sét đánh, thường gặp trong đột quỵ xuất huyết não
Đột ngột không hiểu lời người khác nói	Thính lực bình thường nhưng não bộ như bị đơ, không thể hiểu được lời người khác nói

Khi gặp đột quỵ có thể châm cứu nặn máu không? Cho uống nước, uống thuốc được không?

Khi gặp tình huống khẩn cấp, những người lớn tuổi thường khuyên “nhanh chóng lấy kim châm vào các đầu ngón tay để nặn máu” hoặc “cho uống viên thuốc hạ huyết áp”.

Những bài thuốc dân gian này không những không có tác dụng mà còn có thể gây hại đến tính mạng.

Ba sai lầm chết người

Sai lầm	Sự thật	Tại sao nguy hiểm
Châm ngón tay nặn máu giúp thông mạch	Nặn máu không thể loại bỏ cục máu đông trong mạch máu não	Sự kích thích đau đớn sẽ khiến huyết áp tăng vọt lên cao hơn, làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết não
Nhanh chóng cho uống nước hoặc thức ăn	Thần kinh nuốt có thể đã bị tổn thương khi đột quỵ xảy ra	Nước và thức ăn dễ sặc vào phổi, dẫn đến viêm phổi do hít sặc hoặc thậm chí ngạt thở
Tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp	Khi đột quỵ nhồi máu não, não bộ sẽ chủ động tăng huyết áp để tự cứu	Tự ý hạ huyết áp khiến não thiếu oxy trầm trọng hơn, phạm vi tổn thương ngược lại càng mở rộng

Quan niệm châm cứu nặn máu bắt nguồn từ đâu?

Từ góc độ Y học cổ truyền, kỹ thuật châm kim vào đầu ngón tay nặn máu được gọi là châm nặn máu Thập Tuyên, nhưng nó không dùng để cấp cứu đột quỵ.

Châm nặn máu Thập Tuyên kích thích thần kinh ngoại vi giúp bệnh nhân tỉnh táo, thuộc về hành vi y khoa, chỉ có bác sĩ Y học cổ truyền chuyên nghiệp mới được thực hiện sau khi xác định là đột quỵ nhồi máu não.

Người bình thường tự ý thực hiện tại nhà, rủi ro lớn hơn rất nhiều so với lợi ích.

Các bước cấp cứu đột quỵ đúng cách là gì?

Cách đúng đắn duy nhất cực kỳ đơn giản, nhưng phải được thực hiện một cách bình tĩnh và nhanh chóng:

Bước	Làm gì	Tại sao quan trọng
Bước 1	Lập tức gọi 119 (hoặc số cấp cứu địa phương)	Trên xe cứu thương có nhân viên cấp cứu, có thể thông báo trước cho Kênh xanh đột quỵ của bệnh viện chuẩn bị sẵn sàng
Bước 2	Ghi lại chính xác “thời điểm cuối cùng nhìn thấy bệnh nhân bình thường”	Bác sĩ cần thời gian này để quyết định xem có thể sử dụng loại thuốc cứu mạng hay không
Bước 3	Đặt bệnh nhân nằm nghiêng	Đề phòng chất nôn hoặc lưỡi làm tắc khí quản, tránh gây ngạt thở
Bước 4	Cởi lỏng cổ áo, cà vạt hoặc quần áo chật	Giữ cho đường thở được thông thoáng
Bước 5	Ở bên cạnh trấn an tinh thần	Lo lắng sẽ làm huyết áp tăng vọt, làm trầm trọng thêm tổn thương ở não

Không cho ăn uống bất cứ thứ gì, không di chuyển đầu bệnh nhân một cách tùy tiện, không tự ý lái xe đưa đến phòng khám nhỏ.

Nếu phải tự đưa đi cấp cứu, hãy đến thẳng bệnh viện lớn có khả năng cấp cứu đột quỵ, không lãng phí thời gian đưa đến các phòng khám thông thường.

Tại sao “ghi lại thời gian” lại có thể cứu mạng sống?

Bạn có thể thắc mắc, tại sao chữ cái cuối cùng trong quy tắc FAST lại là T (Time - Thời gian)?

Bởi vì thuốc cứu mạng đột quỵ có giới hạn thời gian cực kỳ nghiêm ngặt.

Thời gian quyết định bác sĩ có thể sử dụng vũ khí gì

Phương pháp điều trị	Giới hạn thời gian	Nguyên lý
Thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch (rt-PA)	Trong vòng 4,5 tiếng từ khi khởi phát	Dùng thuốc để làm tan cục máu đông đang chặn mạch máu
Can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học	Trong vòng 6 đến 24 tiếng từ khi khởi phát	Luồn một ống thông vào mạch máu não để gắp cục máu đông ra ngoài

Nếu người nhà không thể cung cấp thời gian khởi phát rõ ràng, bác sĩ sẽ không dám mạo hiểm sử dụng thuốc tiêu sợi huyết, vì dùng quá thời gian quy định sẽ làm tăng nguy cơ xuất huyết não.

“Giờ và phút” chính xác mà bạn ghi lại có thể là chìa khóa duy nhất giúp người thân thông mạch máu và cứu sống các tế bào não.

Điều gì xảy ra sau khi đến bệnh viện?

Bệnh viện sẽ kích hoạt Kênh xanh đột quỵ, tất cả các xét nghiệm và điều trị đều được ưu tiên xử lý nhanh nhất:

Thời gian	Giải thích
0-10 phút	Điều dưỡng đo đường huyết ngay (để loại trừ hạ đường huyết giả đột quỵ), lấy máu xét nghiệm, đánh giá mức độ nghiêm trọng
10-25 phút	Khẩn cấp đưa đi chụp Cắt lớp vi tính (CT scan) để xác định xem mạch máu bị tắc hay bị vỡ
25-45 phút	Bác sĩ quyết định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối dựa trên kết quả chụp CT và thời gian khởi phát
Trong vòng 60 phút	Hoàn thành việc dùng thuốc, chuyển vào Đơn vị đột quỵ (Stroke Unit) hoặc phòng hồi sức tích cực để giám sát chặt chẽ

Tiêu chuẩn y khoa quốc tế theo đuổi mục tiêu hoàn thành “Từ lúc vào viện đến khi tiêm thuốc (Door-to-Needle)” trong vòng 60 phút.

Triệu chứng tự biến mất nhanh chóng, có cần đi khám bác sĩ không?

Có một tình trạng được gọi là “cơn thiếu máu não thoáng qua” (TIA), hay còn gọi là tiền đột quỵ.

Các triệu chứng hoàn toàn giống hệt đột quỵ, nhưng thường tự phục hồi trong vòng vài phút đến 24 giờ.

Tuyệt đối không được nghĩ rằng tự khỏi là không sao.

Cơn thiếu máu não thoáng qua là tối hậu thư cuối cùng từ não bộ. Nó có nghĩa là mạch máu não đã bị hẹp nghiêm trọng hoặc có mảng bám không ổn định, nguy cơ xảy ra một trận đột quỵ lớn trong tương lai là cực kỳ cao.

Ngay cả khi các triệu chứng biến mất trong vài phút, bạn cũng phải đến phòng cấp cứu ngay lập tức để kiểm tra toàn diện, để bác sĩ đánh giá tình trạng mạch máu và can thiệp sớm.

Đối mặt với đột quỵ, sự chuẩn bị tốt nhất chúng ta có thể làm là khắc sâu quy tắc FAST vào tâm trí và dũng cảm nói không với các bài thuốc dân gian.

Vào thời điểm quyết định, sự phán đoán bình tĩnh của bạn và câu nói “bắt đầu từ mấy giờ mấy phút” có thể cứu lấy bộ não và tương lai của người thân.