Khi cơn đau đầu ập đến, hành động đầu tiên của bạn cũng là tìm kiếm thuốc giảm đau phải không?
Thực tế, để chống lại đau đầu do căng thẳng (tension headache), đau nửa đầu (migraine) và đau đầu cụm (cluster headache), thực phẩm chúng ta ăn hàng ngày cũng đóng một vai trò quan trọng.
Những thực phẩm nào dễ gây ra chứng đau nửa đầu?
Nhiều khi, đau đầu là do chúng ta “ăn” mà ra.
Đối với những người bị đau nửa đầu, một số thực phẩm giống như những công tắc vô hình, ăn vào vài giờ sau có thể kích hoạt một cơn đau dữ dội.
Các thực phẩm dễ kích thích đau đầu phổ biến:
| Loại kích thích | Thực phẩm | Cơ chế có thể |
|---|---|---|
| Chứa Tyramine | Phô mai lâu năm, thực phẩm lên men, đồ muối chua | Tyramine thúc đẩy giãn mạch máu, kích thích thần kinh |
| Chứa Nitrate | Lạp xưởng, thịt xông khói, giăm bông và thịt chế biến sẵn | Nitrate làm giãn mạch máu não |
| Chứa Caffeine (quá mức) | Lượng lớn cà phê, nước tăng lực | Caffeine quá mức gây ra đau đầu phản bật (rebound headache) |
| Rượu bia | Rượu vang đỏ (chứa histamine và tyramine), bia | Thúc đẩy giãn mạch và mất nước |
| Chất phụ gia nhân tạo | Bột ngọt (mì chính), đường nhân tạo (aspartame) | Có thể kích thích thần kinh quá mức |
| Sô-cô-la | Sô-cô-la đen, các sản phẩm có hàm lượng ca cao cao | Chứa tyramine và phenylethylamine |
Không phải tất cả bệnh nhân đau nửa đầu đều nhạy cảm với cùng một loại thực phẩm, danh sách kích thích của mỗi người là khác nhau
Có người ăn phô mai hoàn toàn không sao, nhưng có người chỉ cần ngửi thấy mùi bột ngọt là đầu đã bắt đầu đau âm ỉ.
Vì vậy, thay vì học thuộc lòng một “danh sách cấm ăn”, tốt hơn là nên tìm ra tác nhân thực sự của mình thông qua nhật ký ăn uống.
Ăn gì để giúp ngăn ngừa đau đầu?
Đã có thực phẩm gây hại, vậy có “thực phẩm tốt” nào giúp ngăn ngừa đau đầu không?
| Chất dinh dưỡng | Nguồn thực phẩm | Lợi ích đối với đau đầu |
|---|---|---|
| Magiê | Rau lá xanh đậm, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt, chuối | Ổn định dẫn truyền thần kinh, giảm co thắt mạch máu |
| Vitamin B2 (Riboflavin) | Sữa, trứng, các loại nấm, hạnh nhân | Cải thiện chuyển hóa năng lượng não, giảm tần suất đau nửa đầu |
| Axit béo Omega-3 | Cá hồi, cá thu, hạt lanh, quả óc chó | Kháng viêm, giảm đau thần kinh |
| Nước | Nước lọc, trà không đường | Ngăn ngừa đau đầu do mất nước |
| Coenzyme Q10 | Cá thu, bông cải xanh, rau bina | Cải thiện chức năng ty thể, ổn định cung cấp năng lượng cho não |
Uống đủ nước là biện pháp phòng ngừa dễ bị bỏ qua nhất, mất nước nhẹ cũng đủ để gây đau đầu.
Nhiều người bận rộn cả ngày không uống được mấy ngụm nước, đến chiều là đầu bắt đầu đau âm ỉ. Tạo thói quen uống nước đều đặn là cách phòng ngừa đơn giản và hiệu quả nhất.
Tại sao magiê lại đặc biệt quan trọng đối với chứng đau nửa đầu?
Nghiên cứu cho thấy nhiều người bị đau nửa đầu có nồng độ magiê trong cơ thể thấp. Magiê có thể:
- Ổn định tính kích thích của tế bào thần kinh, tránh phóng điện quá mức
- Giúp cơ bắp thư giãn, giảm xảy ra đau đầu do căng thẳng
- Giảm hiện tượng ức chế lan tỏa vỏ não (cortical spreading depression) gây đau nửa đầu
Bổ sung đủ magiê từ chế độ ăn uống (khuyến nghị 300-400 mg mỗi ngày cho người lớn) có tác dụng rõ rệt trong việc giảm tần suất xuất hiện đau nửa đầu.
Cách dùng thuốc đúng cho ba loại đau đầu
Khi điều chỉnh chế độ ăn uống không đủ và đau đầu thực sự xảy ra, điều trị bằng thuốc đúng cách vẫn rất cần thiết.
| Loại đau đầu | Thuốc điều trị cấp tính | Thời điểm sử dụng |
|---|---|---|
| Đau đầu do căng thẳng | Acetaminophen hoặc Ibuprofen (thuốc giảm đau OTC) |
Uống càng sớm càng tốt khi đau đầu mới bắt đầu |
| Đau nửa đầu | Thuốc nhóm Triptans |
Khi xuất hiện cơn đau nhói dạng mạch đập, uống càng sớm hiệu quả càng cao |
| Đau đầu cụm | Liệu pháp oxy tinh khiết hoặc triptan tác dụng nhanh (xịt mũi/tiêm) | Sử dụng ngay lập tức khi lên cơn, thuốc uống thông thường không kịp tác dụng |
Nguyên tắc quan trọng nhất của thuốc giảm đau: uống sớm
Nhiều người cố chịu đựng đến mức không chịu nổi mới uống thuốc, nhưng thực tế thuốc giảm đau hoạt động tốt nhất khi được uống trong vòng 30 phút đầu tiên kể từ khi bắt đầu đau đầu.
Một khi cơn đau đã phát triển hoàn toàn, liều lượng thuốc tương tự thường không thể khống chế được nữa.
Thuốc phòng ngừa là gì?
Nếu cơn đau nửa đầu xảy ra hơn 4 lần một tháng, hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, bác sĩ có thể khuyên dùng thuốc phòng ngừa.
- Thuốc phòng ngừa cần được uống đều đặn hàng ngày, không phải chỉ khi đau mới uống
- Thường cần uống từ 2-3 tháng mới thấy hiệu quả rõ rệt
- Mục tiêu là giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của cơn đau, không phải loại bỏ hoàn toàn đau đầu
Uống quá nhiều thuốc giảm đau, thực chất lại càng đau hơn?
"Đau đầu do lạm dụng thuốc (Medication Overuse Headache)" là một loại đau đầu mới phát sinh do sử dụng thuốc giảm đau quá thường xuyên, khiến bạn rơi vào vòng xoáy luẩn quẩn càng uống càng đau.
Tiêu chuẩn đánh giá:
| Loại thuốc | Định nghĩa lạm dụng |
|---|---|
| Thuốc giảm đau thông thường (Acetaminophen, Ibuprofen) | Sử dụng trên 15 ngày một tháng |
| Thuốc nhóm Triptans | Sử dụng trên 10 ngày một tháng |
| Thuốc giảm đau phối hợp (chứa caffeine hoặc opioid) | Sử dụng trên 10 ngày một tháng |
Một khi đã rơi vào vòng lặp này, giải pháp duy nhất là giảm liều thuốc dần dần dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
Giai đoạn đầu giảm thuốc, cơn đau đầu có thể tạm thời trở nên trầm trọng hơn, nhưng sau khi vượt qua, tần suất đau đầu thường sẽ giảm rõ rệt.
Nguyên tắc dùng thuốc đúng cách
- Không đợi đến khi không thể chịu đựng nổi mới uống thuốc giảm đau, nhưng cũng không uống ngay khi có chút khó chịu nhỏ
- Hạn chế sử dụng thuốc giảm đau không quá 2-3 ngày một tuần
- Nếu phát hiện bản thân uống thuốc ngày càng thường xuyên hơn, nên sớm gặp bác sĩ để thảo luận về điều trị phòng ngừa
- Không tự ý tăng liều, nếu uống liều tiêu chuẩn không có hiệu quả thì đó là dấu hiệu cần đổi thuốc chứ không phải tăng liều
Bắt đầu từ chế độ ăn uống, xây dựng hàng rào phòng thủ đau đầu của bạn
Chúng ta có nhiều vũ khí để đối phó với đau đầu hơn chúng ta nghĩ.
| Khía cạnh | Gợi ý hành động |
|---|---|
| Ghi chép ăn uống | Thông qua nhật ký ăn uống để tìm ra thực phẩm kích thích của bản thân |
| Bổ sung dinh dưỡng | Ăn nhiều thực phẩm giàu magiê, vitamin B2 và Omega-3 |
| Uống đủ nước | Uống nước định kỳ mỗi ngày, đừng đợi đến khi khát mới uống |
| Dùng thuốc đúng | Uống thuốc giảm đau sớm nhưng tránh lạm dụng thuốc |
| Tìm kiếm hỗ trợ | Khi đau đầu xảy ra thường xuyên, thảo luận với bác sĩ về khả năng điều trị phòng ngừa |
Đừng để đau đầu kiểm soát bàn ăn của bạn. Bắt đầu từ bữa ăn tiếp theo, hãy dùng cách ăn uống để xây dựng hàng rào bảo vệ cho bản thân.